Triniteit – is de drie-eenheid dogmatisch?

Heden is de triniteit algemeen goed bij de christelijke leerstellingen. Lang geleden was er een heftige strijd, zelfs op leven en dood. Als ergens om gestreden wordt, zelfs op leven en dood, dan ontbreekt iedere vorm van liefde. Dus de term drie-eenheid kan nooit op iets goddelijks gebouwd zijn.

Triniteit – door geweld afgedwongen, mede door keizerlijk ingrijpen

Al tijdens het leven van de apostelen waren er mensen die van de apostelleer afweken. Handelingen 20:29-30 is hier een duidelijk voorbeeld van. Rond het jaar 100 waren er al meerdere religies, ieder met een eigen invalshoek. De leer der liefde was verdwenen; het ging, en het gaat nog steeds, om macht. Enkele richtingen waren: Ebonieten, Montanisten, Proto-orthodoxen, Gnostici, Marcionieten, het Arianisme en het katholicisme. Het woord 'katholiek' werd voor het eerst gebruikt in het jaar 100.

Het begrip over het benoemen van God was één van de kernpunten van een bloedige strijd. Het verschil in visie over Jezus was enorm groot. Toen al waren er drie hoofdpunten: 1 God, 2 Goden, 3 Goden of samenvoegen tot een “drie-eenheid”. Deze strijd was zo heftig dat keizer Constantijn zich hier groen en geel aan ergerde.

Middels het Concilie van Nicea (325 AD) maakte Constantijn een einde aan de ruzie op straffe des doods. Zo wonnen de katholieke kerkvaders de strijd om de triniteit, katholiek verwoord: de drievuldigheid, oftewel algemeen christelijk: de drie-eenheid.

Geschiedkundig wil ik drie namen in het kort nog benoemen. Via de link zijn ze te onderzoeken. Via de katholieke website lucipedia: Origenes (185 – 254) en Hieronymus van Stridon (347 – 420) (samensteller van de bijbel – 73 boeken) en Theodoret, bisschop van Cyrus. Theodoret leefde ook in de periode van de Vulvata van 382. Deze dialogen en brieven zijn inzichtelijk via deze link.  

Wat zegt de bijbel, het christelijke uitgangspunt, over de drie-eenheid?

Als er in de bijbel woorden staan die meervoud aangeven, dan wordt daar ook daadwerkelijk meervoud mee bedoeld. De woorden ‘wij’, ‘ons’ en ‘onze’ zijn geen stijlfiguren om God koninklijke status toe te dichten. God heeft geen adelstitel nodig, geen machtsvertoon en geen bevestiging van Zijn grootheid. Dat idee is menselijke hoogmoed, geen goddelijke noodzaak.

De teksten waarin deze meervoudsvormen voorkomen — Genesis 1:26, Genesis 3:22, Genesis 11:7 en Jesaja 6:8 — zijn manipulaties om het “dogmatische bewijs” er doorheen te drukken. Dat is lezen met een dogmatische bril. Gewoon lezen wat er staat geschreven, het meervoud betekent heel simpel dat God niet in z’n eentje aan het werk is.

Triniteit, een wijdverspreid dogmatisch verzinsel

Timotheüs zei het al: "Er komt een tijd dat de mens alleen maar verzinsels zal geloven". Maar ... dat er zoveel geweld aan te pas zou komen en al zo snel.  Dat het zelfs grote delen van de wereldbevolking zou gaan beheersen. Laten we eerlijk zijn, de drie-eenheid is algemeen goed in het christelijk denken. Ondanks dat het niet beschreven staat.

Geloven is iets geks, want er zijn zoveel verschillende ideeën. Maar als je ergens in gelooft, dat wat je gelooft, dan moet je dat toch goed kunnen onderbouwen? Soms krijg je als je om onderbouwing vraagt, en zegt dat de drie-eenheid nergens beschreven staat als antwoord: dat is nu éénmaal geloven, geloven hoef je niet te bewijzen. 

Blijkbaar ben ik gek, want mijn hele website getuigt over: onderzoek alles. Pas na gegronde bewijzen ga ik het "geloven". Natuurlijk, geloven op basis van maar één boek, kan een wankele basis zijn. Snap je dat ik verder zoek dan alleen maar de bijbel? Dat ik ook de geschiedenisboeken en de apocriefe geschriften gebruik tijdens mijn onderzoeken; de causale verbanden zeggen zoveel, ook over triniteit of de drie-eenheid. 

De bijbel blijft hier opvallend eenvoudig en consequent. God is heilig. Zo heilig zelfs, dat niemand kan blijven leven als ze Hem zouden zien. Dat is al zo vanaf het allereerste begin. Dit is dus de oorzaak van de val van Satan en zijn volgelingen. God was, en is, onzichtbaar; hierdoor werd de Morgenster hoogmoedig.

Adam zag God niet; hij hoorde Hem slechts in het ruisen van de wind. Mozes zag op de berg geen gestalte, geen gezicht, geen lichaam. Hij zag licht, rook en een voorbijgaan. Zelfs toen mocht hij zich niet omdraaien.

Juist daarom werkt God via boodschappers: engelen en profeten. Niet omdat Hij hulp nodig heeft, maar omdat directe lichamelijke nabijheid voor de mens (geestelijk en lichamelijk) dodelijk is. Dat is geen hiërarchische opsmuk, maar functionele noodzaak.

Het idee dat God alles ‘in z’n uppie’ zou doen, is eerder een dogmatisch dan een bijbels uitgangspunt. De bijbel laat zien dat God werkt via woord, geest en gezonden vertegenwoordigers. Dat maakt die vertegenwoordigers niet goddelijk en God niet verdeeld.

Triniteit (drie-eenheid): algemeen aanvaard, nergens beschreven

De triniteit, ook wel de drie-eenheid genoemd, is diep verankerd geraakt in het christelijk denken. Het wordt gepresenteerd als kern van het geloof, terwijl het opmerkelijke feit blijft dat deze leer nergens expliciet in de bijbel wordt beschreven.

Er is geen tekst die zegt dat God één wezen is in drie personen. Er is geen passage waarin dit concept wordt uitgelegd of verdedigd. Die leer ontstaat pas later, als poging om uiteenlopende teksten en ideeën bij elkaar te houden.

Dat iets algemeen aanvaard is, maakt het nog niet waar. Het zegt vooral iets over herhaling, opvoeding en institutionele bevestiging.

Wanneer gevraagd wordt naar onderbouwing van de drie-eenheid, luidt het antwoord vaak: ‘dat is nu eenmaal geloven’. Geloven zou niet bewezen hoeven worden.

Maar dit staat haaks op de bijbelse oproep om te onderzoeken, te toetsen en te onderscheiden. Geloof wordt daarmee niet verdiept, maar afgeschermd. Het wordt een gewoonte, geen overtuiging.

Als iets niet uitgelegd mag worden, niet onderzocht mag worden en niet bevraagd mag worden, dan is het geen geloof meer, maar een traditie.

Mijn uitgangspunt is eenvoudig: onderzoek alles. Pas wanneer iets op gegronde gronden standhoudt, kan het geloofwaardig worden genoemd.

Geloven op basis van slechts één boek — hoe waardevol dat boek ook is — is een wankele basis. Daarom is het noodzakelijk om ook geschiedenis, context, apocriefe geschriften en causale verbanden te betrekken in het onderzoek.

Juist die verbanden laten zien hoe ideeën zich ontwikkelen, verschuiven en dogmatisch vastgezet worden. Ook de leer van de triniteit (drie-eenheid) ontkomt niet aan die analyse.

God, de Zoon en de Heilige Geest. God is dé Heilige Geest, en deze Heilige Geest kan en mag niet als een derde wiel aan de wagen geplakt worden, zoals men het doet met de dogmatische uitleg over de triniteit.

De paplepel en indoctrinatie triniteit

Geloof wordt zelden gekozen; het wordt meestal aangeleerd. Vanaf de geboorte worden rituelen voorgedaan, woorden herhaald en denkbeelden genormaliseerd. Dat geldt voor vrijwel alle culturen, volkeren en religies.

Uiterlijk vertoon, vaste formules en herhaling spelen daarbij een enorme rol. Wat vaak genoeg wordt herhaald, wordt vanzelf vertrouwd — en uiteindelijk geloofd.

Ook het bidden is hierin een voorbeeld. In Mattheüs 6 staat dat God in het verborgene ziet en Jacobus 4:3 zegt dat de mens verkeerd bidt. En wat doet de mens … het uiterlijk vertoon is leidend in plaats van dat Gods wil leidend is. Het bidden is net als de doctrine triniteit met de paplepel al ingegoten, of al zodanig bekend dat het gewoon, zonder nadenken, wordt overgenomen. 

De kracht van herhaling is bekend uit reclame, opvoeding en propaganda. Zonder herhaling verdwijnt een boodschap. Met herhaling wordt zij vanzelfsprekend.

Dat geldt ook voor zogenaamd ‘bijbelse’ rituelen en denkbeelden. De triniteit, de leer van de drie-eenheid, is daar een schoolvoorbeeld van: vaak herhaald, zelden onderzocht, algemeen aanvaard.

Niet omdat zij helder beschreven staat, maar omdat zij diep is ingesleten.

Bijna de eindconclusie, dus een samenvatting

De vraag is niet of mensen mogen geloven. De vraag is of wat zij geloven standhoudt wanneer het onderzocht wordt. De drie-eenheid blijkt dan geen openbaring, maar een dogmatische constructie te zijn die zijn kracht vooral ontleent aan herhaling en gezag.

Onderzoek ondermijnt geen waarheid. Het ontmaskert slechts verzinsels.

De drie-eenheid is onzin – de bijbel vertelt iets anders