De vrije wil – is er een vrije wil vanuit menselijk of bijbels standpunt?
De vrije wil staat sterk ter discussie vanuit allerlei gezichtspunten. Wetenschappelijk: neurologisch of vanuit de filosofische insteek, maar ook vanuit de bijbelse wetenschap. De meningen zijn misschien wel extreem verschillend.
Toch neemt ieder mens dagelijks duizenden verschillende beslissingen, en … altijd uit vrije wil. Ter illustratie twee voorbeelden:
- Ik heb dorst, wat ga ik nemen? koffie, thee, een lekker biertje of toch maar een glas water?
- Het is al 23:30 uur, eigenlijk is het al bedtijd, maar ik wil eigenlijk nog niet. Nog niet moe genoeg.
De vrije wil vanuit de neurologie is nog steeds een discussiepunt
Menige neuroloog gaat ervan uit dat de hersenen bepalen wat jij beslist. Die gedachte wordt gevoed doordat men van mening is dat de hersenen worden gestuurd door biologische processen. Die processen zijn dan weer gerelativeerd aan eerder opgedane ervaringen. Zo probeert de neurologische wetenschap de vrije wil aan banden te leggen.
Academisch gezegd: binnen de neurologie wordt de vrije wil vaak benaderd als een emergent verschijnsel van neurobiologische processen, waarbij beslissingen het gevolg zouden zijn van neuronale activiteit die al meetbaar is vóórdat de mens zich bewust is van een keuze. Experimenten, zoals die van Libet en zijn opvolgers, worden aangehaald om te suggereren dat het brein al “beslist” voordat het bewustzijn dit registreert. Tegelijkertijd blijft de interpretatie van deze resultaten omstreden, omdat het vaststellen van neuronale voorbereiding nog niet automatisch betekent dat daarmee ook de menselijke ervaring van kiezen, overwegen en eventueel tegenhouden is verklaard. De vraag blijft dus open of neurologie hier het bestaan van de vrije wil ontkent, of slechts aantoont dat vrije wil functioneert binnen biologische randvoorwaarden.
De vrije wil vanuit het filosofische standpunt is weer anders.
Ach, filosofie, daar snap ik niet zoveel van, want dit is, mijns inziens, zo “zweverig”, zo ver buiten de waarheid, tenminste voor iemand die de bijbel en de hieraan gekoppelde apocriefe geschriften als bron van onderzoek als basis neemt, dus laat het ook maar beantwoord worden door een academicus.
De academicus: Binnen de filosofische traditie concentreert het debat over de vrije wil zich primair op de vraag naar alternatieve handelingsmogelijkheden: in hoeverre had een handelend subject daadwerkelijk anders kunnen handelen dan het heeft gedaan? Deterministische posities stellen dat menselijk handelen volledig wordt bepaald door causale ketens van omstandigheden en antecedente factoren, waardoor de vrije wil wordt gereduceerd tot een epifenomeen of zelfs als illusoir wordt beschouwd. Libertarische opvattingen daarentegen verdedigen het bestaan van een wezenlijke handelingsvrijheid, gebaseerd op het vermogen tot rationele deliberatie, zelfreflectie en morele zelfsturing. Tussen deze uitersten bevindt zich het compatibilistische perspectief, dat vrijheid begrijpt als handelen in overeenstemming met eigen motieven en overtuigingen, zij het binnen de begrenzingen van biografische, psychologische en sociale contexten. De filosofie biedt daarmee geen eenduidige oplossing voor het vraagstuk van de vrije wil, maar maakt vooral zichtbaar hoe problematisch het is om vrijheid eenduidig te definiëren zonder te vervallen in conceptuele abstractie.
Hmm, dit antwoord is voor mij acradabra. Dat jargon gaat mijn pet te boven.
De vrije wil vanuit een bijbels standpunt, althans geredeneerd vanuit de denominaties
Je zou zeggen: als je allemaal hetzelfde boek als uitgangspunt neemt, dan zou het logisch moeten zijn dat de neuzen allemaal dezelfde kant op zouden staan. Maar onderzoek leert dat de verschillen, ondanks dat ene boek, de bijbel, vele malen sterker zijn dan bij de wetenschappers. Het lijkt erop dat ze allemaal, ik heb het dus over denominaties die door christelijke predikanten worden voorgegaan, een andere bijbel op de kansel hebben liggen. Het verschilt zelfs per denominatiesoort.
Als je de bijbel goed leest en interpreteert dan is de geestelijke mens uit vrije wil gevallen. Daarom moeten ze zich ook weer uit vrije wil bekeren tot de eerste liefde. De eindtijd begint juist omdat er van de wereldbevolking het merendeel ervoor kiest om niet met God te willen wandelen. De eindtijd daar wordt al over geprofeteerd door o.a. Ezra in de apocriefe geschriften 4 Ezra15 en 16 en Henoch.
De vrije wil bij de kerkelijke richtingen, je begrijpt het werkelijk niet.
Weet je, dat wijsneuzen zoals neurologen en filosofen een potje maken van die vrije wil, tot daaraan toe, dat is nog te begrijpen, maar dat gelovige structuren er zo’n puinhoop van maken, ja echt, dat is het enige woord dat ik kan bedenken, tenminste, als ik mijn taalgebruik netjes wil houden.
In het kort, want anders word ik er nog chagrijnig van, enkele denominaties uitgelicht.
Universalisten, stromingen binnen een stroming
Universalisten: hun bewering is als volgt. God heeft alles voorbestemd. De verrader van Jezus gaat niet naar de hel, want hij handelde in opdracht van God. Jezus zei het toch? Ga doen wat je moet doen.
Katholieken; orthodoxe, anglicaans, de roomse verder toegelicht
Rooms-katholieken: ja, die geloven in de vrije wil. Deze vrijheid is echter niet absoluut en werkt samen met Gods genade.
Dus toch niet helemaal die vrije wil, begrijp jij dit volledig?
Onder het begrip protestantisme zijn talloze verschillende stromingen te zien
Protestanten geloven over het algemeen niet in een onbeperkte vrije wil, vooral niet als het gaat om redding of het kiezen voor God, wat wordt gezien als een gave van God (genade) en niet als een menselijke prestatie. De wil wordt vaak beschouwd als ‘gebonden’ door de zonde, waardoor de mens redding nodig heeft.
Hmm, ook al onduidelijk.
Lutheranen zijn ook protestanten, hier als extra voorbeeld
Lutheranen: Het hart kan niet uit eigen kracht tot God komen, omdat we dood zijn in onze zonden. Het zondige hart zal altijd de zonde boven God verkiezen, daarom moet het hart door God wedergeboren worden. Lutheranen geloven echter wel in de vrije wil als het gaat om zaken die "beneden ons" vallen, oftewel zaken die betrekking hebben op het uiterlijke werk.
Mijn conclusie, beter gezegd, vraagteken: toch geen vrije wil?
Dit is toch onbegrijpelijk: geen vrije wil, wel een vrije wil, koppeling met genade, al van tevoren bepaald en ga zo maar door. Als je denkt dat wetenschappers een puinhoop maken van die vrije wil, dan … da .. ik ga er zelfs van stot ..stotteren.
De vrije wil – ik ben niet dogmatisch, ik onderzoek, uit vrije wil, de bijbel
De woorden ‘vrije wil’ komen in de HTB-bijbel vijf keer voor. In andere bijbels, zoals de HSV en de EBV24, wordt het woord ‘vrijwillig’ gebruikt. Het begrip ‘vrije wil’ en het begrip 'opdracht' worden door Jezus in één zin gecombineerd – Romeinen 8:20. Het is vaak een kwestie van 1+1=2 denken. Dat logische 1+1=2-denken is zeker bij de geloofsrichtingen ver te zoeken; daarom zijn er zoveel verschillende geloofsovertuigingen.
Zoals de denominaties het brengen, het is toch om bang van te worden. In veel gevallen zeggen ze dat God bepaalde personen al van tevoren heeft uitgekozen. Dan komt bij mij de logische gedachte op: dan heeft het hele mens-zijn geen enkele zin? God is Almachtig, dus dan had Hij die paar uitverkorenen ook zonder dat de rest verloren gaat, geboren kunnen laten worden. Religies maken niet alleen de vrije wil belachelijk, maar ze maken van God een moordenaar die het geweldig moet vinden om mensen te martelen.
Zullen we maar bij het begin beginnen, de hemelse zondeval uit vrije wil?
Bij het begin beginnen is niet Genesis 1 vers 1, maar het begin is veel verder terug. Het begin staat beschreven in Johannes 1, de eerste 5 verzen. Vooral het vijfde vers is nu van belang: en de duisternis had het niet begrepen. Begrijpen begint met nadenken; hierin speelt de vrije wil een grote rol. Nadenken betekent dat je zelf een keus kunt maken, dus … dit staat toch gewoon in de bijbel? Het is geen geheimtaal.
Een prostituee heeft er een “kunst” van gemaakt om mannen te verleiden. De mannen kiezen uit vrije wil of ze die ene prostituee bezoeken, of toch een andere, of misschien geen enkele. We lezen in de bijbel dat Satan de hele “wereld” verleidde. Het woord ‘wereld’ staat hier voor hemelrijk – Openbaring 12. Werden de engelen door Satan gedwongen om hem te volgen? Het antwoord is volgens mij: nee. Het was een vrije keus, voortkomend uit de vrije wil.
Nog een duidelijk voorbeeld is Simson. God had duidelijk gezegd dat hij zijn haren niet moest laten knippen. Er werd zelfs bij verteld wat de gevolgen ervan zouden zijn, niet een misschien, maar als een vaststaand feit. En wat deed Simson uit vrije wil, weliswaar onder de verleidingskunsten van zijn partner: Delilah? Hij vertelde haar zijn geheim. De gevolgen kent iedere bijbellezer.
Handelen uit vrije wil en de gevolgen
Een misdadiger handelt uit vrije wil; niemand dwingt hierin. Het is een vrije wil om anderen te willen benadelen. Zo is het in dit leven en zo is en was het in het hemelse. De oorzaken van het handelen uit de negatieve eigen wil moeten de pleger(s) dragen. Gewoon oorzaak en gevolg. Een misdadiger die wordt gepakt, omdat hij foute dingen heeft gedaan, wordt gestraft volgens de richtlijnen.
Recidivecijfers laten zien dat misdadigers misdaden uit vrije wil herhalen; hierdoor zijn de cijfers invulbaar. Bij God werkt dat anders, niet bij de misdadigers. Dat anders “werken” heeft enkele oorzaken.
- God is de liefde.
- Hij ziet in de toekomst.
- Hij kan bepalen welke handelswijze leidt tot onherroepelijk herstel van de misdadiger.
De mens, beginnend als geestelijk mens, heeft uit vrije wil negatief gehandeld. De gevolgen zijn dat ze moesten sterven als een mens van vlees en bloed. Maar aangezien God de liefde is, heeft Hij een plan gecreëerd waardoor iedere misdadiger uit vrije wil weer zal terugkeren op de plaats waar hij oorspronkelijk vandaan is gekomen. Dat verhaal begint bij de volgende story: incarnatie.
Reactie plaatsen
Reacties